Hội thảo ASEAN về Kinh tế tuần hoàn hướng tới thúc đẩy hợp tác bền vững trong khu vực, ngày 16 tháng 4 năm 2024 – kết hợp với Diễn đàn Kinh tế tuần hoàn thế giới 2024 (WCEF 2024) tổ chức tại Brussels, Bỉ.
1. Hội thảo ASEAN về Kinh tế tuần hoàn hướng tới thúc đẩy hợp tác bền vững trong khu vực, ngày 16 tháng 4 năm 2024 – kết hợp với Diễn đàn Kinh tế tuần hoàn thế giới 2024 (WCEF 2024) tổ chức tại Brussels, Bỉ, Hội thảo CE ASEAN được tổ chức bởi Dự án GIZ-ASEAN ASEAN City Solid Tăng cường Quản lý Chất thải rắn tại đô thị (AMUSE) và Giảm thiểu, Tái sử dụng và Tái chế để Bảo vệ Môi trường Biển (3RproMar). Phiên họp kéo dài hai giờ đã làm sáng tỏ những phương pháp tốt nhất về Kinh tế tuần hoàn ASEAN và cho phép trao đổi ngang hàng và hợp tác Bắc-Nam. Sự kiện có sự tham gia của 42 đại biểu đến từ Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam, Ban Thư ký ASEAN và các vị khách quý đến từ các nước thuộc Liên minh Châu Âu. Chương trình và danh sách người tham dự được trình bày tại PHỤ LỤC 1 và PHỤ LỤC 2.
2. Tiến sĩ Vong Sok, Trưởng Ban Môi trường, Ban Thư ký ASEAN, đã khai mạc hội thảo bằng việc nhấn mạnh việc thiết lập một nền tảng chung giữa ASEAN và EU để chia sẻ các kinh nghiệm tốt về Kinh tế Tuần hoàn (CE). Ông nhấn mạnh sự cần thiết phải hiểu sâu hơn về việc triển khai CE, tăng cường phối hợp giữa các cấp và ngành, và điều chỉnh các nỗ lực quốc gia để thúc đẩy tiến bộ trong khu vực CE. Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết của một cách tiếp cận sáng tạo và toàn diện để thúc đẩy hơn nữa các mục tiêu CE, đồng thời thừa nhận những thách thức mà cả ASEAN và EU phải đối mặt, bao gồm các vấn đề liên quan đến tài chính và tính toàn diện. Hơn nữa, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của chuyển giao công nghệ trong việc thúc đẩy các mục tiêu CE và hỗ trợ các chương trình nghị sự bền vững.
Trong bài phát biểu chào mừng của mình, Tiến sĩ Vong Sok bày tỏ lòng biết ơn về cơ hội trao đổi hiểu biết sâu sắc với các Quốc gia là Thành viên ASEAN (AMS), Liên minh Châu Âu và các đối tác phát triển khác đang làm việc về CE. Ông cũng gửi lời mời tham dự Diễn đàn CE ASEAN lần thứ 2 vào tháng 10 năm 2024 như một cơ hội để tiếp tục hợp tác và đối thoại trong các lĩnh vực tuần hoàn.
3. Bà Chantal Marijnessen của Liên minh Châu Âu tái khẳng định quan hệ đối tác hợp tác giữa EU và ASEAN, nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác trong chương trình nghị sự bền vững và phát triển Khung CE. Bà nhớ lại các mục tiêu bền vững đầy tham vọng theo Thỏa thuận Xanh của EU, nhấn mạnh tầm quan trọng toàn cầu của chúng. Cô thông tin chi tiết về Kế hoạch hành động CE của EU và các sáng kiến của nó nhằm thúc đẩy: 1) sản phẩm bền vững thông qua thiết kế sinh thái, 2) tuyên bố xanh bền vững, 3) tiêu chuẩn cao, và 4) mô hình kinh doanh tuần hoàn. Bà nhấn mạnh nỗ lực hợp tác cần thiết giữa các nước thành viên EU và ASEAN. Hơn nữa, bà thừa nhận những thách thức địa chính trị đe dọa sự thịnh vượng của con người, đa dạng sinh học, hệ sinh thái và khí hậu. Những thách thức sẽ trở thành ưu tiên để đẩy nhanh sự thay đổi chính sách và đầu tư theo hướng phát triển bền vững trên toàn thế giới.
Bà Marijnessen chia sẻ thông tin về cam kết của EU hỗ trợ quá trình chuyển đổi CE tại các nước ASEAN với hơn 100 triệu EUR được phân bổ kể từ năm 2021. Bà nhấn mạnh tầm quan trọng của đối thoại dựa trên bằng chứng về trường hợp kinh doanh của CE nhằm hình thành môi trường đầu tư thuận lợi và thúc đẩy tăng trưởng carbon thấp. Ngoài ra, bà nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường môi trường kinh doanh cho các mô hình và thị trường CE, đặc biệt là cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, thông qua các khung chính sách mạch lạc và các quy định mới.
Hơn nữa, trong bài phát biểu của mình, cô nhấn mạnh:
1) Vai trò thiết yếu của sự tham gia chặt chẽ của khu vực tư nhân trong việc thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững (SCP) và sự cần thiết phải phát triển năng lực trên các chuỗi giá trị để áp dụng các mô hình kinh doanh và đầu tư.
2) Việc sử dụng các biện pháp khuyến khích thương mại để thúc đẩy các mô hình kinh doanh tuần hoàn, nhấn mạnh sự hợp tác với tất cả các tác nhân dọc theo chuỗi giá trị quan trọng và hỗ trợ các nhà khai thác nhỏ hơn.
3) Vai trò thiết yếu của sự tham gia chặt chẽ của khu vực tư nhân trong việc thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững (SCP) và sự cần thiết phải phát triển năng lực trên các chuỗi giá trị, sự hài hoà và quy định tập trung vào chuỗi giá trị, tạo ra tính tuần hoàn hơn trong các kế hoạch kinh doanh và xác định các cơ hội đầu tư khả thi.
4) Việc sử dụng các biện pháp khuyến khích thương mại để thúc đẩy các mô hình kinh doanh tuần hoàn, nhấn mạnh sự hợp tác với tất cả các tác nhân dọc theo chuỗi giá trị quan trọng và hỗ trợ các nhà khai thác nhỏ hơn.
Bà Marijnessen kết luận bằng cách khen ngợi các mục tiêu của hội thảo nhằm thúc đẩy trao đổi nhằm cải thiện việc thực hiện chính sách CE và nhấn mạnh tầm quan trọng của các cuộc thảo luận về chương trình nghị sự CE nhằm giảm thiểu những thách thức. Ngoài ra, bà đề xuất thành lập một trung tâm trao đổi tuần hoàn tương tự như những gì SITRA đang làm, rút ra bài học từ ASEAN và các khu vực khác.
4. Tiến sĩ Vong Sok, Trưởng phòng Môi trường và Bà Natalia Derodofa, Cán bộ cấp cao của Ban Môi trường, Ban Thư ký ASEAN trình bày về bối cảnh Khung chính sách CE của ASEAN và việc thực hiện. Tiến sĩ Vong Sok nhấn mạnh việc xác định kế hoạch và hoạt động là điểm khởi đầu cho hợp tác ASEAN – EU ngoài lĩnh vực nhựa.
Các đại biểu ghi nhận những thách thức đặc biệt của ASEAN và các sáng kiến gần đây trong CE. Với việc ASEAN là khu vực lớn thứ ba trên toàn cầu về dân số, quản lý chất thải nổi lên như một thách thức đáng kể, chỉ một nửa số chất thải được thu gom và chỉ một phần tám được tái chế. Đáng chú ý, Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025, bao gồm ba lộ trình, ghi nhận vai trò không thể thiếu của CE trong phát triển khu vực. Những thành tựu chính bao gồm việc xuất bản các sản phẩm kiến thức khu vực như Phân tích khoảng trống và Kế hoạch hành động khu vực để chống rác thải biển ở các nước thành viên ASEAN, cùng với việc thiết lập các khuôn khổ như Khung SCP ASEAN và Khung CE ASEAN. Hơn nữa, các nền tảng như Nền tảng các bên liên quan CE ASEAN và Diễn đàn kinh tế tuần hoàn ASEAN 2023 biểu thị sự cống hiến của khu vực cho CE, với nhiều nhóm công tác khác nhau tích cực tham gia vào việc thúc đẩy các mục tiêu CE, bao gồm quản lý chất thải, môi trường biển, thành phố và giáo dục. Bất chấp những tiến bộ ban đầu, vẫn còn những thách thức, bao gồm thiếu hỗ trợ thị trường và tài chính, kiến thức hạn chế, trao đổi chuyên môn và sự tham gia của khu vực công nghiệp/tư nhân, nêu bật tầm quan trọng của sự hợp tác liên tục và nỗ lực phối hợp để giải quyết các thách thức CE trong ASEAN. Phần trình bày được trình bày ở PHỤ LỤC 3.
5. Bà Tang Yong Nee, SIRIM, Malaysia đưa ra những hiểu biết sâu sắc về những đóng góp quan trọng của Malaysia trong quá trình chuyển đổi CE của ASEAN, đặc biệt nêu bật các sáng kiến thiết kế sinh thái và phát triển chiến lược CE. Các ưu tiên chiến lược của Malaysia trong ASEAN xoay quanh việc hài hòa hóa tiêu chuẩn để tăng cường khả năng cạnh tranh và giá trị kinh tế. Các sáng kiến chính bao gồm Kế hoạch hành động quốc gia lần thứ 12 và xây dựng các lộ trình như "Hướng tới không sử dụng nhựa dùng một lần" và "Tính bền vững của nhựa", bao gồm các kế hoạch cho chương trình Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) bắt buộc vào năm 2030. Hơn nữa, Malaysia đang tích cực thiết lập Khung thiết kế sinh thái và xây dựng các tiêu chuẩn về tái chế.
Bà Tang Yong Nee nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng năng lực cho tất cả các bên liên quan, bao gồm cả chính phủ và các ngành công nghiệp, để tích hợp hiệu quả Thiết kế Sinh thái vào khuôn khổ CE của Malaysia, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của các chương trình truyền thông, giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng liên tục. Bà cũng ủng hộ sự hài hòa tiêu chuẩn giữa các nước ASEAN, đặc biệt tập trung vào bao bì nhựa như một sản phẩm ban đầu để hài hòa hóa, nhằm lồng ghép khái niệm kinh tế tuần hoàn vào các hoạt động hành chính và kinh doanh trong khu vực. Bài trình bày ở PHỤ LỤC 4.
6. Trợ lý GS.TS Piti Eiamchamroonlarp, Khoa Luật, Đại học Chulalongkorn, Thái Lan trình bày những đóng góp của Thái Lan trong quá trình chuyển đổi CE của ASEAN thông qua Chiến lược kinh tế BCG, với trọng tâm cụ thể là "Trụ cột C", giải quyết vấn đề nhựa và các chỉ thị đóng gói sắp tới. Tiến sĩ Eiamchamroonlarp nhấn mạnh tăng trưởng bền vững và toàn diện là mục tiêu trọng tâm của Thái Lan trong khuôn khổ đa dạng của ASEAN. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tận dụng mối quan hệ xuất khẩu của ASEAN với EU để trao đổi các thông lệ tốt nhất, mặc dù khu vực này thiếu các đặc điểm siêu quốc gia như EU. Ví dụ, ông thảo luận về cách tiếp cận của Thái Lan đối với bao bì nhựa, nhấn mạnh việc sử dụng các cơ chế pháp lý hiện có và thiết lập các nguyên tắc hướng dẫn phù hợp với nguyên tắc của EU để nâng cao tiêu chuẩn sản xuất. Ông giải quyết thách thức trong việc đo lường tính bền vững và tính tuần hoàn, tham khảo các Yêu cầu trong Chỉ thị về Bao bì của EU và các tiêu chuẩn về Thiết kế Tái chế (D4R) của Thái Lan, bắt nguồn từ các nguyên tắc Kinh tế sinh học, Kinh tế xanh và Kinh tế tuần hoàn. Ông nhấn mạnh sự cần thiết phải hài hòa với các tiêu chuẩn toàn cầu và thích ứng với bối cảnh đang phát triển để đảm bảo Thái Lan tiếp tục đạt được tiến bộ trong việc thúc đẩy các mục tiêu CE trong ASEAN. Bài trình bày ở PHỤ LỤC 5.
7. Ông Phạm Quang Huy, DSENRE, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI) Việt Nam nhấn mạnh những đóng góp của Việt Nam trong quá trình chuyển đổi Nền kinh tế tuần hoàn (CE) của ASEAN, đặc biệt tập trung vào việc thúc đẩy Kinh tế tuần hoàn thông qua Nhãn dán sinh thái và Mua sắm xanh công cộng. Ông nhấn mạnh Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam và nguyện vọng trung hòa về khí hậu và tăng trưởng kinh tế. Ông Huy chia sẻ những hiểu biết sâu sắc từ một nghiên cứu năm 2023 về Nhãn sinh thái và Doanh nghiệp, cho thấy những thách thức như tỷ lệ áp dụng Nhãn dán xanh Việt Nam trong các doanh nghiệp còn thấp do những bất ổn về thủ tục, hạn chế về nguồn lực và nhu cầu hạn chế từ lĩnh vực sản xuất. Bất chấp những trở ngại này, ông nhấn mạnh tiềm năng chưa được khai thác của Việt Nam, đồng thời chỉ ra khuôn khổ pháp lý lâu đời được thiết lập vào năm 2009, mang lại cơ hội phát triển và triển khai hơn nữa các sáng kiến Kinh tế Tuần hoàn trong nước. Bài trình bày ở PHỤ LỤC 6.
8. Bà Clara Loew, Học Viện Oeko nhấn mạnh vai trò quan trọng của quản lý nhựa trong việc phù hợp với các mục tiêu bảo vệ khí hậu, ưu tiên tái chế vật liệu hơn là thu hồi năng lượng để chống biến đổi khí hậu thông qua các nguyên tắc phân cấp chất thải.
Cô nhấn mạnh việc thiếu một định nghĩa thống nhất về "tái chế hóa học" và nhấn mạnh sự cần thiết phải có thuật ngữ rõ ràng để phân biệt các loại phụ trong quy trình tái chế, đề xuất một cách tiếp cận thực tế ưu tiên tái chế nguyên liệu cho các sản phẩm chất lượng cao và dự trữ tái chế nguyên liệu cho nhựa với tiềm năng tái chế bị hạn chế. Bà Loew đã giới thiệu bốn loại chuỗi hành trình sản phẩm để xác minh nguyên liệu dọc theo chuỗi cung ứng và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc truy xuất nguồn gốc đáng tin cậy của nguyên liệu thô thứ cấp trong sản phẩm cuối cùng, ủng hộ việc áp dụng phương pháp cân bằng khối lượng để xác định hàm lượng tái chế nhằm ngăn chặn thông tin sai lệch của người tiêu dùng .
Hơn nữa, cô còn trình bày các phương pháp quản lý như tiêu chuẩn, nhãn hiệu, tuyên bố xanh, mục tiêu và đầu tư để định hướng dòng nguyên liệu, trích dẫn ví dụ về chiến lược của EU nhằm thúc đẩy tái chế nguyên liệu với các mục tiêu khác biệt và nhấn mạnh tầm quan trọng của tính nhất quán và minh bạch trên tất cả các công cụ chính sách sản phẩm nhằm đảm bảo việc thực hiện có hiệu quả và giảm thiểu sự nhầm lẫn của người tiêu dùng. Bài trình bày ở PHỤ LỤC 7.
9. Ông Phong Giang, Cố vấn của GIZ ASEAN AMUSE và 3RproMar điều hành phiên thảo luận tập trung vào những cân nhắc thiết yếu nhằm tăng cường sự sẵn sàng cho quá trình chuyển đổi sang Nền kinh tế tuần hoàn trong ASEAN thông qua tăng cường hợp tác. Tóm tắt cuộc thảo luận như sau:
1) Hợp tác nâng cao: Những người tham gia nhấn mạnh sự cần thiết của hợp tác AMS và trao đổi kiến thức để điều chỉnh các tiêu chuẩn, quy định, đạt được tăng trưởng bền vững và xây dựng hòa bình trong khu vực thông qua tiến bộ từng bước.
2) Điều phối và hài hòa chính sách: AMS sẽ điều phối các chính sách và hài hòa các chiến lược để thúc đẩy chương trình nghị sự CE, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và tạo việc làm suôn sẻ hơn.
3) Học hỏi từ kinh nghiệm: Chia sẻ kinh nghiệm về tiêu chuẩn hóa, đặc biệt từ các quốc gia như Thái Lan và Malaysia, rất quan trọng để điều chỉnh các tiêu chuẩn cho phù hợp với nhu cầu của ASEAN.
4) Thiết lập các tiêu chuẩn khu vực: ASEAN nên đặt ra các tiêu chuẩn của riêng mình thay vì áp dụng các tiêu chuẩn của các khu vực khác (như EU hoặc Mỹ), được AMS ủng hộ.
5) Các kế hoạch và khuôn khổ hành động: Việc điều chỉnh các chính sách/chiến lược AMS CE phù hợp với các kế hoạch hành động hiện có của ASEAN là điều cần thiết. Vô địch AMS nên khởi động sáng kiến, tập trung vào nhu cầu và phân tích khoảng cách để các quốc gia xác định bối cảnh chính sách.
6) Sự tham gia của các bên liên quan: Sự tham gia của các chính phủ, các ngành công nghiệp và xã hội dân sự là rất quan trọng để thực hiện hiệu quả các sáng kiến CE.
Kết thúc cuộc thảo luận, Tiến sĩ Vong Sok nhắc lại sự cần thiết phải xác định khoảng cách trong cách cấp quốc gia ứng phó với tính tuần hoàn một cách toàn diện, có tính đến việc nền kinh tế tuần hoàn không chỉ giới hạn ở khung chính sách mà còn ở các mô hình kinh doanh đổi mới được các doanh nghiệp áp dụng. Nó bao gồm thương mại, hiệu quả tài nguyên và các khía cạnh môi trường.
1. Trong bài phát biểu bế mạc, ông Ary Sudijanto từ Cơ quan Tiêu chuẩn hóa Môi trường và Lâm nghiệp thuộc Bộ Môi trường và Lâm nghiệp Indonesia bày tỏ lòng biết ơn tới Ban Thư ký ASEAN và Chính phủ Đức đã đăng cai Hội thảo ASEAN về Kinh tế Tuần hoàn. WS nêu bật những tiến bộ trong sáng kiến Kinh tế tuần hoàn của ASEAN và những nỗ lực cụ thể của Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam. Sự kiện này phù hợp với những nỗ lực của Indonesia trong việc bảo tồn môi trường, bao gồm các chính sách khuyến khích hàng hóa và dịch vụ thân thiện với môi trường. Cuộc thảo luận một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của sự hợp tác giữa AMS, được Đức và Liên minh châu Âu hỗ trợ. Ông bày tỏ sự lạc quan về việc triển khai các giải pháp và chính sách Kinh tế tuần hoàn đổi mới trong khu vực ASEAN.